Stamvaders . NL


Het ontstaan van achternamen 

 

Lang geleden, hadden de mensen alleen een voornaam. Op een gegeven moment zijn er meer mensen dan voornamen. Dit veroorzaakte veel verwarring, dus mensen namen er een tweede naam bij. Belangrijke personen voegden de naam van hun landgoed toe. Van anderen wordt een eigenschap uitvergroot, zoals Henk de Kale, Piet de Lange en Klaas de Dikke.
Voor de meeste mensen is de naam van de vader voldoende om een persoon in het dorp aan te duiden. Jan van Willem wordt al snel Jan Willemsen. Zijn zoon Hendrik heet vervolgens Jansen. Hendrik van Jan van Willem is nog te behappen, maar om het hele nageslacht aan te duiden vond men al snel de familienaam uit.
Familienamen worden van vader op zoon overgedragen. De Hendrik uit het vorige voorbeeld heet vanaf nu dus Hendrik Willemsen en niet Hendrik Jansen. Veel familienamen zijn ontstaan uit patroniemen. Ook kunnen we namen afleiden uit streken, rivieren, steden, boerderijen en beroepen.

De geschiedenis kunnen we bepalen uit mondelinge en schriftelijke overlevering waarbij we extra ondersteuning hebben door gebruiksvoorwerpen die ons een beeld schetsen hoe onze voorouders hebben geleefd. Als het gaat om de primaire gegevens zoals geboorte, trouw en overlijdensdata hebben we twee hulpmiddelen. Tot 1811 was het de kerk die hier aantekeningen van maakte en lang niet alles is hiervan bewaard gebleven. En als tweede de Burgerlijke stand die vanaf 1811 deze taak overnam.

Keizer Napoleon Bonaparte In 1811 toen Nederland een koninkrijk was onder de broer van de machtige keizer Napoleon Bonaparte "Lodewijk Napoleon", werd bij keizerlijk decreet van 18 augustus bepaald dat iedere inwoner van het Rijk verplicht was, wanneer er nog geen achternaam werd gevoerd, er één te kiezen en binnen het jaar te laten registreren in een register van naamsaanneming (Niet overal in het land gebeurde dit op hetzelfde moment, in sommige delen van het land gebeurde dit al eerder, zo is in Limburg dit register er in veel gemeente al vanaf 1798 aanwezig).

In de noordelijke provincies kende men in die tijd maar weinig achternamen dus velen moesten er snel één kiezen. Toch waren er velen die het keizerlijk decreet negeerde en geen familienaam aannamen. Ook gebeurde het dat de aangenomen naam naar eigen inzicht werd gewijzigd. Uiteindelijk werd het allemaal erg bont en moest koning Willem I een koninklijk besluit (van 1825) uitvaardigen om aan deze praktijken een eind te maken. Bij wet werd nu bepaald dat alleen de koning bevoegd is om een familienaam (geslachtsnaam) te wijzigen.

Voor wijziging kwamen alleen onwelvoeglijke of bespottelijke namen onmiddellijk in aanmerking. Bij het aannemen waren er nogal wat grapjassen die de bepaling niet serieus namen en de meest vreemde en soms zelfs pikante familienamen opgaven, zich niet realiserend wat zij hun nageslacht hiermee aandeden. Ongeveer gelijktijdig werd de burgerlijke stand ingevoerd, waardoor mensen verplicht werden om geboortes, huwelijken en overlijden aan te geven bij de gemeente. Doordat Napoleon de burgerlijke stand tot algemeen systeem voor het hele rijk in het leven heeft geroepen is het vanaf 1811 een stuk makkelijker om na te gaan wie je voorouders zijn en wat zij in hun leven gedaan hebben.

 

Copyright © 2004 − 2011 - Rode Rups